Mục lục
- 1. Clo trong hồ bơi làm gì với sợi tóc?
- 2. Vì sao tóc người bơi ngả xanh?
- 3. Nước biển và nắng ảnh hưởng tới tóc thế nào?
- 4. Vì sao tóc nhuộm, tẩy dễ hư hơn khi đi bơi?
- 5. Da đầu sau khi bơi bị ảnh hưởng thế nào?
- 6. Chăm sóc tóc khi đi bơi gồm những bước nào?
- 7. Trẻ em đi bơi cần lưu ý gì về tóc?
- 8. Câu hỏi thường gặp
- 9. Tài liệu tham khảo
- 10. Đọc tiếp
Chăm sóc tóc khi đi bơi gồm ba việc chính: làm ướt tóc bằng nước sạch và đội mũ bơi trước khi xuống nước, xả tóc ngay khi lên bờ, rồi gội dịu và dùng dầu xả. Clo trong hồ bơi làm mòn lớp biểu bì của sợi tóc và làm tóc bạc màu; đồng trong nước có thể khiến tóc sáng màu ngả xanh. Ở biển, nắng là yếu tố gây khô xơ, phai màu được nghiên cứu rõ hơn muối. Tóc đã nhuộm, tẩy dễ bị ảnh hưởng hơn.
Tóm tắt nhanh
| Hồ bơi có clo | Nước biển | |
|---|---|---|
| Tác nhân | Chất oxy hóa gốc clo, ma sát, đồng (nếu có) | Nắng, muối, gió |
| Sợi tóc | Mòn lớp biểu bì, khô, xơ | Khô, xơ, giảm bóng |
| Màu tóc | Bạc màu; tóc sáng màu có thể ngả xanh | Phai màu do nắng |
| Việc cần làm | Xả ngay, gội dịu, dầu xả | Xả ngay, che nắng cho tóc |
Clo trong hồ bơi làm gì với sợi tóc?
Trong nước hồ bơi, clo ở dạng axit hypoclorơ và ion hypoclorit, đều là chất oxy hóa. Sợi tóc được bọc bởi lớp biểu bì (cuticle) gồm các vảy xếp chồng như mái ngói, bảo vệ phần vỏ chứa keratin và hạt sắc tố – xem bài Sinh lý tóc và da đầu.
Nghiên cứu trực tiếp nhất so sánh 67 vận động viên đội tuyển bơi Nhật Bản với 54 người đối chứng cùng tuổi: 61% vận động viên có tóc bạc màu ngả vàng, nhóm đối chứng không có ai (Nanko và cộng sự, 2000). Dưới kính hiển vi điện tử, tóc bạc màu mất hoàn toàn lớp biểu bì, hạt sắc tố ít và nhỏ hơn, và có nguyên tố clo ngay tại hạt sắc tố.
Theo các tác giả, lớp biểu bì mòn chủ yếu do ma sát với nước; khi đó axit hypoclorơ thấm vào phần vỏ và oxy hóa hạt sắc tố. Đây là vận động viên đỉnh cao; chúng tôi không tìm thấy nghiên cứu tương tự ở người bơi giải trí.
Vì sao tóc người bơi ngả xanh?
Tóc ngả xanh ở người bơi (chlorotrichosis) thường bị đổ cho clo, nhưng nguyên nhân là đồng từ bên ngoài lắng đọng vào sợi tóc (Mascaró và cộng sự, 1995). Trong một ca, tóc xanh chứa 3.900 ppm đồng, còn nước hồ bơi chứa 9,94 ppm đồng do chất diệt tảo được thêm vào mà không thay nước đầy đủ (Blanc và cộng sự, 1988). Đồng cũng có thể tan ra từ ống nước bằng đồng trong nhà (Schwartz và cộng sự, 2014).
Yếu tố thuận lợi gồm tóc sáng màu, tóc đã hư tổn (nắng, tẩy, nhuộm, uốn), tiếp xúc thường xuyên với nước có clo và dầu gội có tính kiềm (Mascaró và cộng sự, 1995). Suy ra, tóc đen tự nhiên ít gặp hiện tượng này hơn tóc đã tẩy sáng màu; chưa có số liệu riêng trên người Việt.
Cách xử lý theo y văn: dầu gội chứa chất tạo phức (chelating agent – chất “bắt giữ” ion kim loại) như EDTA. Ở một thiếu nữ 16 tuổi, dầu gội chứa EDTA giúp màu xanh giảm rõ trong 8 tuần; để phòng tái phát, bệnh nhân thoa dầu xả giàu hợp chất amoni bậc bốn (xem bài Polymer cation trong dầu xả) trước khi tiếp xúc với nước nhiều đồng (Lomelí-Legaspi và cộng sự, 2024). Bằng chứng mới ở mức báo cáo ca bệnh.
Nước biển và nắng ảnh hưởng tới tóc thế nào?
Tra PubMed, chúng tôi không thấy nghiên cứu nào đo riêng tác động của nước biển lên sợi tóc người. Việc muối kết tinh làm tóc cứng, rối là kinh nghiệm thực hành, chưa có số liệu.
Phần có bằng chứng rõ hơn là nắng: bức xạ mặt trời ảnh hưởng xấu tới màu tóc, độ bền cơ học, độ bóng, lượng protein và độ nhám bề mặt sợi tóc (Dario và cộng sự, 2015). Sản phẩm chống nắng cho tóc chưa có thang đo hiệu quả chuẩn hóa như với da, nên mũ rộng vành vẫn là cách chắc chắn hơn.
Đồng và nắng còn cộng hưởng: lượng nhỏ đồng tóc hấp thu từ nước máy làm tia UV gây hư tổn tóc nhanh hơn; dầu gội, dầu xả chứa chất tạo phức (EDDS, histidine) làm giảm hấp thu đồng và giảm mất protein (Marsh và cộng sự, 2015). Nghiên cứu do một hãng mỹ phẩm thực hiện, cần đọc thận trọng.
Vì sao tóc nhuộm, tẩy dễ hư hơn khi đi bơi?
Tẩy và uốn lặp lại làm tăng axit cysteic và các nhóm sulfonat mang điện âm trong keratin; các nhóm này tham gia hấp phụ đồng (Blanc và cộng sự, 1988).
| Đặc điểm | Tóc chưa xử lý hóa chất | Tóc đã nhuộm, tẩy, uốn |
|---|---|---|
| Lớp biểu bì | Còn nguyên | Đã mòn hoặc hở từ trước |
| Nguy cơ ngả xanh | Thấp | Cao hơn, nhất là tóc tẩy sáng |
| Nên làm | Xả trước và sau bơi, dầu xả | Thêm dầu xả phủ trước, mũ bơi, che nắng |
Bảng suy từ báo cáo ca bệnh và cơ chế hóa học, không phải so sánh trực tiếp.
Da đầu sau khi bơi bị ảnh hưởng thế nào?
Chưa có nghiên cứu đo riêng trên da đầu. Trên da cơ thể, ở 58 vận động viên trẻ, sau buổi tập 2 giờ, mức mất nước qua da (TEWL – chỉ số phản ánh hàng rào da) ở cẳng tay và nếp khuỷu của vận động viên bơi tăng nhiều hơn so với cầu thủ bóng đá (Paciência và cộng sự, 2021). Suy rộng ra, da đầu sau bơi có thể khô, căng, ngứa nhẹ – xem bài Da đầu khô và da đầu mất nước.
Chăm sóc tóc khi đi bơi gồm những bước nào?
Các bước dưới đây ghép từ bằng chứng trên và kinh nghiệm thực hành, bổ sung cho Quy trình chăm sóc tóc và da đầu tại nhà.
- Làm ướt tóc bằng nước sạch trước khi xuống nước để tóc hút ít nước hồ hơn (khuyến nghị thực hành).
- Thoa lớp mỏng dầu xả hoặc dầu dưỡng lên thân và ngọn tóc; mới có một báo cáo ca bệnh ủng hộ (Lomelí-Legaspi và cộng sự, 2024).
- Đội mũ bơi để giảm tiếp xúc và ma sát; mũ không kín tuyệt đối (khuyến nghị thực hành).
- Xả tóc bằng nước sạch ngay khi lên bờ, không để nước hồ hay nước biển khô trên tóc.
- Gội bằng dầu gội dịu nhẹ. Người bơi nhiều buổi mỗi tuần có thể chọn loại có chất tạo phức (nhãn ghi Disodium EDTA) – nhóm thành phần thông dụng của dầu gội (D’Souza và Rathi, 2015).
- Dùng dầu xả sau mỗi lần gội: giúp tóc dễ chải, giảm tĩnh điện, tăng độ bóng (D’Souza và Rathi, 2015).
- Gỡ rối nhẹ tay bằng lược thưa, hạn chế sấy nóng; che nắng bằng mũ rộng vành.
Trẻ em đi bơi cần lưu ý gì về tóc?
Tóc xanh do đồng đã được ghi nhận ở thiếu niên (Schwartz và cộng sự, 2014) và được xem là vấn đề thẩm mỹ. Với trẻ, nên giản lược: làm ướt tóc, đội mũ bơi vừa đầu, xả ngay sau bơi, gội bằng dầu gội dịu nhẹ cho trẻ. Không tự dùng hydrogen peroxide hay mẹo “tẩy xanh” truyền miệng.
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng. Trẻ có viêm da cơ địa hoặc da đầu đang viêm nên được bác sĩ tư vấn trước khi bơi thường xuyên.
Ghi chú chuyên môn
“Nhiều người nghĩ tóc xanh sau khi bơi là do clo, nhưng y văn cho thấy đồng trong nước mới là nguyên nhân. Điều đáng làm không phải là tránh hồ bơi, mà là giữ lớp biểu bì: làm ướt tóc trước, xả ngay sau, gội dịu và đừng bỏ dầu xả.”
— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare
Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?
- Da đầu đỏ, rát, bong vảy không đỡ sau 2 tuần.
- Nổi nhiều mụn mủ quanh chân tóc sau khi bơi.
- Rụng tóc thành mảng có vảy, nhất là ở trẻ em.
- Tóc đổi màu bất thường không rõ nguyên nhân.
- Ngứa da đầu dai dẳng – xem bài Ngứa da đầu.
Câu hỏi thường gặp
Đội mũ bơi rồi có cần gội đầu sau khi bơi không?
Có. Mũ bơi không kín hoàn toàn, nên vẫn cần xả nước sạch ngay sau bơi, rồi gội dịu và dùng dầu xả.
Tóc đen có bị ngả xanh khi đi bơi không?
Y văn mô tả chủ yếu ở tóc vàng, tóc sáng màu. Tóc đen tự nhiên ít khi thấy rõ; tóc đã tẩy sáng thì có nguy cơ.
Thoa dầu dừa trước khi bơi có bảo vệ được tóc không?
Chưa có nghiên cứu trên người đi bơi. Một lớp dầu mỏng trên thân tóc là cách làm theo kinh nghiệm; không bôi lên da đầu đang có gàu.
Baking soda, nước chanh có làm hết tóc xanh không?
Không có trong các báo cáo chúng tôi tra được. Baking soda có tính kiềm, mà dầu gội kiềm là yếu tố thuận lợi cho tóc xanh.
Tài liệu tham khảo
Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.
- Nanko H, Mutoh Y, Atsumi R, et al. Hair-discoloration of Japanese elite swimmers. J Dermatol. 2000;27(10):625-34. doi:10.1111/j.1346-8138.2000.tb02243.x. PMID 11092265. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11092265/
- Mascaró JM, Ferrando J, Fontarnau R, et al. Green hair. Cutis. 1995;56(1):37-40. PMID 7555100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7555100/
- Blanc D, Zultak M, Rochefort A, et al. [Green hair: clinical, chemical and epidemiologic study. Apropos of a case]. Ann Dermatol Venereol. 1988;115(8):807-12. PMID 3202580. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3202580/
- Schwartz RH, Yasin SK, Yoo JK. A teenage girl with green hair. Pediatr Dermatol. 2014;31(4):497-9. doi:10.1111/pde.12358. PMID 25039704. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25039704/
- Lomelí-Legaspi E, Corona-Rodarte E, Cano-Aguilar LE, et al. The Greening of Hair: A Unique Case of Chlorotrichosis and Its Management. Skin Appendage Disord. 2024;10(6):528-531. doi:10.1159/000539438. PMID 39659652. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39659652/
- Dario MF, Baby AR, Velasco MV. Effects of solar radiation on hair and photoprotection. J Photochem Photobiol B. 2015;153:240-6. doi:10.1016/j.jphotobiol.2015.09.025. PMID 26454659. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26454659/
- Marsh JM, Davis MG, Flagler MJ, et al. Advanced hair damage model from ultra-violet radiation in the presence of copper. Int J Cosmet Sci. 2015;37(5):532-41. doi:10.1111/ics.12231. PMID 25923177. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25923177/
- Paciência I, Rodolfo A, Leão L, et al. Effects of Exercise on the Skin Epithelial Barrier of Young Elite Athletes-Swimming Comparatively to Non-Water Sports Training Session. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(2):653. doi:10.3390/ijerph18020653. PMID 33466624. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33466624/
- D’Souza P, Rathi SK. Shampoo and Conditioners: What a Dermatologist Should Know? Indian J Dermatol. 2015;60(3):248-54. doi:10.4103/0019-5154.156355. PMID 26120149. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26120149/
Đọc tiếp
- Dầu dưỡng tóc — loại thấm, loại phủ
- Xịt dưỡng tóc và leave-in — khi nào cần
- Bảng thành phần dầu gội — đọc hiểu nhãn
- Chăm sóc tóc theo từng nhóm đối tượng — từ trẻ em tới trung niên
- Chọn dầu gội theo tình trạng da đầu — bảng quyết định nhanh
Bài viết do đội ngũ chuyên môn Skinnocare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc tóc và da đầu. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm Skinnocare là mỹ phẩm, không phải thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
Skinnocare — Tiên phong chăm sóc da & tóc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ · Câu hỏi thường gặp
