Mục lục
Gàu thông thường không trực tiếp làm hỏng nang tóc hay gây hói, nhưng da đầu có gàu kéo dài, ngứa và viêm có thể làm tóc rụng nhiều hơn bình thường, và rụng tóc thường giảm khi gàu được kiểm soát. Nói cách khác, gàu hiếm khi là nguyên nhân chính, nhưng thường là yếu tố “đổ thêm dầu vào lửa”, nhất là ở người vốn có rụng tóc kiểu nam hoặc rụng tóc từng đợt. Khi rụng tóc kèm vảy dày, đỏ, mủ hoặc thành mảng, cần nghĩ tới các bệnh khác như viêm da tiết bã, vảy nến hay nấm da đầu và nên đi khám.
Tóm tắt nhanh
| Câu hỏi | Trả lời ngắn |
|---|---|
| Gàu có gây hói không? | Không. Gàu không phá hủy nang tóc |
| Gàu có làm tóc rụng nhiều hơn? | Có thể, qua viêm nhẹ, ngứa, gãi và chất lượng da đầu kém |
| Kiểm soát gàu có giảm rụng tóc? | Một số nghiên cứu ghi nhận lượng tóc rụng khi gội giảm sau vài tháng dùng dầu gội chống gàu |
| Rụng tóc kiểu nào không phải do gàu? | Rụng thành mảng, có sẹo, vảy dày, mủ, rụng ở trẻ em kèm vảy |
| Khi nào đi khám? | Rụng nhiều kéo dài trên 3 tháng, rụng thành mảng, da đầu đỏ, đau, chảy dịch |
Vì sao gàu có thể liên quan tới rụng tóc?
Gàu hình thành từ ba yếu tố: bã nhờn, nấm men Malassezia và độ nhạy cảm của từng người – xem bài trụ Gàu da đầu: cơ chế ba yếu tố và cách kiểm soát. Da đầu có gàu không chỉ bong vảy: tổng quan về lớp sừng trong gàu mô tả hàng rào da bị suy yếu, mất nước qua da tăng, có viêm dưới lâm sàng và da nhạy cảm hơn với chất kích ứng (Turner và cộng sự, 2012). Một tổng quan khác tổng hợp các nghiên cứu trên người cho thấy các chỉ dấu viêm, tăng sinh tế bào và chức năng hàng rào đều bị rối loạn ở gàu và viêm da tiết bã, và cải thiện khi tình trạng được điều trị (Schwartz và cộng sự, 2013).
Nang tóc nằm ngay trong môi trường da đầu đó. Giả thuyết được nhiều nhóm nghiên cứu đặt ra là phản ứng viêm do vi sinh vật quanh nang tóc có thể góp phần làm tình trạng tóc xấu đi, đặc biệt ở người đã có rụng tóc kiểu nam (Piérard-Franchimont và cộng sự, 1998). Thêm vào đó, ngứa dẫn đến gãi, chà xát mạnh, làm gãy sợi tóc và kích ứng da đầu thêm.
Bằng chứng nói gì?
Dữ liệu trực tiếp còn ít, chủ yếu từ một nhóm nghiên cứu tại Bỉ:
- Một nghiên cứu trên 150 nam giới có rụng tóc từng đợt liên quan rụng tóc kiểu nam kèm gàu, dùng dầu gội chống gàu chứa một trong ba hoạt chất (ketoconazole, piroctone olamine hoặc zinc pyrithione ở nồng độ 1%) 2–3 lần mỗi tuần trong 6 tháng. Cả ba nhóm đều hết ngứa và gàu nhanh; lượng tóc rụng khi gội giảm khoảng 10–17% và tỷ lệ tóc ở pha tăng trưởng tăng, nhưng mật độ tóc không thay đổi (Piérard-Franchimont và cộng sự, 2002).
- Một nghiên cứu nhỏ hơn so sánh dầu gội ketoconazole 2% với dầu gội thường ở người rụng tóc kiểu nam ghi nhận cải thiện một số chỉ số tóc; chính các tác giả nhấn mạnh cần nghiên cứu có đối chứng, cỡ mẫu lớn hơn để khẳng định (Piérard-Franchimont và cộng sự, 1998).
Cách đọc đúng: kiểm soát gàu có thể giảm lượng tóc rụng ở người có cả gàu và rụng tóc, nhưng dầu gội chống gàu không phải là phương pháp điều trị rụng tóc kiểu nam và không làm tăng mật độ tóc trong các nghiên cứu này.
Rụng tóc do gàu hay do nguyên nhân khác?
| Tình trạng | Da đầu | Kiểu rụng tóc | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Gàu thông thường | Vảy trắng, nhỏ, ngứa nhẹ, không đỏ rõ | Rụng lan tỏa nhẹ, không thành mảng | Dầu gội sạch gàu, theo dõi 4 tuần |
| Viêm da tiết bã | Vảy vàng, nhờn, đỏ, lan ra trán, sau tai | Có thể rụng tăng khi đợt viêm nặng | Khám da liễu nếu không đỡ |
| Vảy nến da đầu | Mảng đỏ, vảy bạc dày, ranh giới rõ | Rụng tại mảng tổn thương | Khám da liễu |
| Nấm da đầu | Mảng vảy, tóc gãy sát da, có thể mủ | Rụng thành mảng, hay gặp ở trẻ em | Khám ngay, cần thuốc kê đơn |
| Rụng tóc kiểu nam, nữ | Thường bình thường | Tóc thưa dần ở đỉnh, trán | Khám để có phác đồ phù hợp |
Nấm da đầu là tình trạng cần đặc biệt lưu ý: bệnh có thể bị nhầm với viêm da tiết bã hoặc vảy nến, và có thể gây rụng tóc lâu dài nếu không được điều trị đúng (Elmas và Durdu, 2023). Xem thêm bài Nấm da đầu (tinea capitis) và Viêm da tiết bã da đầu khác gì gàu thường.
Có gàu và rụng tóc thì nên làm gì?
- Kiểm soát gàu trước bằng dầu gội sạch gàu có hoạt chất kiểm soát nấm, 2–3 lần mỗi tuần, để bọt trên da đầu vài phút rồi xả kỹ. Tham khảo cách dùng trong bài hướng dẫn sử dụng dầu gội sạch gàu.
- Không gãi, không cào da đầu bằng móng tay hoặc lược sắc.
- Đếm tóc rụng trong một tuần (khi gội, trên gối, trên lược) để có số liệu so sánh sau 1–3 tháng.
- Tránh tác động làm tóc yếu thêm: nhuộm, uốn, sấy nóng sát da đầu, buộc tóc quá chặt.
- Đánh giá lại sau 3 tháng. Nếu gàu đã hết mà tóc vẫn rụng nhiều hoặc thưa dần, nguyên nhân nhiều khả năng không phải do gàu – xem bài Rụng tóc: nguyên nhân, phân loại và khi nào cần đi khám.
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng. Trẻ em, phụ nữ mang thai, cho con bú và người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ trước khi dùng dầu gội có hoạt chất.
Ghi chú chuyên môn
“Người bị gàu hay lo mình sẽ hói. Thực tế gàu không phá nang tóc, nhưng một da đầu ngứa, viêm kéo dài không phải môi trường tốt cho tóc. Tôi thường khuyên xử lý gàu trước, theo dõi ba tháng. Nếu da đầu đã sạch vảy mà tóc vẫn thưa dần, lúc đó cần tìm nguyên nhân khác, đừng tiếp tục đổ lỗi cho gàu.”
— Ds Nguyễn Bá Nghĩa, Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare
Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?
- Rụng tóc thành mảng tròn, hoặc có mảng tóc gãy sát da đầu.
- Trẻ em có vảy da đầu kèm rụng tóc.
- Da đầu đỏ, đau, có mủ, chảy dịch hoặc sưng hạch sau gáy.
- Vảy dày, bám chặt, lan ra ngoài chân tóc.
- Tóc rụng nhiều kéo dài trên 3 tháng dù gàu đã được kiểm soát.
- Ngứa dữ dội ảnh hưởng giấc ngủ – xem bài Ngứa da đầu.
Câu hỏi thường gặp
Hết gàu thì tóc có hết rụng không?
Nếu rụng tóc chủ yếu do da đầu viêm, ngứa thì lượng tóc rụng thường giảm dần sau vài tháng kiểm soát gàu. Nếu có rụng tóc kiểu nam, nữ đi kèm, tóc vẫn có thể thưa dần và cần hướng xử lý riêng.
Gội đầu nhiều có làm rụng tóc thêm không?
Tóc rụng khi gội phần lớn là tóc đã ở pha nghỉ và sẽ rụng dù bạn có gội hay không. Gội đều giúp làm sạch vảy và bã nhờn; điều quan trọng là thao tác nhẹ nhàng, không cào gãi.
Dầu gội chống gàu có làm tóc khô, dễ gãy?
Một số dầu gội có hoạt chất có thể làm thân tóc khô hơn. Dùng dầu xả ở thân và ngọn tóc, tránh thoa lên da đầu, sẽ giúp tóc mềm hơn.
Trẻ em bị gàu và rụng tóc có đáng lo?
Gàu thật sự hiếm gặp trước tuổi dậy thì. Trẻ có vảy da đầu kèm rụng tóc, nhất là thành mảng, cần được khám để loại trừ nấm da đầu.
Tài liệu tham khảo
Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.
- Piérard-Franchimont C, Goffin V, Henry F, Uhoda I, Braham C, Piérard GE. Nudging hair shedding by antidandruff shampoos. A comparison of 1% ketoconazole, 1% piroctone olamine and 1% zinc pyrithione formulations. Int J Cosmet Sci. 2002;24(5):249-56. doi:10.1046/j.1467-2494.2002.00145.x. PMID 18498517. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18498517/
- Piérard-Franchimont C, De Doncker P, Cauwenbergh G, Piérard GE. Ketoconazole shampoo: effect of long-term use in androgenic alopecia. Dermatology. 1998;196(4):474-7. doi:10.1159/000017954. PMID 9669136. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9669136/
- Turner GA, Hoptroff M, Harding CR. Stratum corneum dysfunction in dandruff. Int J Cosmet Sci. 2012;34(4):298-306. doi:10.1111/j.1468-2494.2012.00723.x. PMID 22515370. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22515370/
- Schwartz JR, Messenger AG, Tosti A, Todd G, Hordinsky M, Hay RJ, Wang X, Zachariae C, Kerr KM, Henry JP, Rust RC, Robinson MK. A comprehensive pathophysiology of dandruff and seborrheic dermatitis – towards a more precise definition of scalp health. Acta Derm Venereol. 2013;93(2):131-7. doi:10.2340/00015555-1382. PMID 22875203. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875203/
- Elmas ÖF, Durdu M. Histopathology in the Diagnosis of Tinea Capitis: When to Do, How to Interpret? Mycopathologia. 2023;188(5):545-552. doi:10.1007/s11046-023-00711-7. PMID 36976441. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36976441/
Đọc tiếp
- Gàu da đầu — cơ chế ba yếu tố và cách kiểm soát
- Rụng tóc — nguyên nhân, phân loại và khi nào cần đi khám
- Sinh lý tóc và da đầu — cấu tạo và chu kỳ tóc
- Piroctone olamine — cơ chế, bằng chứng và cách dùng
- Nấm da đầu — dấu hiệu và đối tượng nguy cơ
- Rụng tóc sau sinh: mốc thời gian, mức độ bình thường và khi nào là bất thường — Rụng tóc sau sinh thường bắt đầu khoảng tháng 3, nặng nhất quanh tháng 5 và dịu dần trước 1 tuổi của bé.
- Rụng tóc telogen effluvium: vì sao tóc rụng ồ ạt sau 2–3 tháng biến cố — Telogen effluvium khiến tóc rụng lan tỏa 2–4 tháng sau sốt cao, COVID-19, phẫu thuật hay căng thẳng.
- Malassezia: nấm men sống trên mọi da đầu và vì sao chỉ một số người bị gàu — Malassezia da đầu có trên hầu hết mọi người.
- Rụng tóc ở tuổi dậy thì: có đáng lo không và cần làm gì — Nguyên nhân rụng tóc tuổi dậy thì: androgen sớm, rụng từng mảng, thiếu sắt, tuyến giáp, nhổ tóc, buộc tóc chặt.
- Rụng tóc do tuyến giáp: cường giáp, suy giáp và biểu hiện trên tóc — Rụng tóc do tuyến giáp gặp ở cả cường giáp và suy giáp, thường rụng lan tỏa và liên quan rụng tóc từng mảng.
- Rụng tóc khám ở đâu và khám chuyên khoa nào? — Rụng tóc khám ở đâu?
- Rụng tóc do stress: trục HPA, cortisol và chu kỳ tóc — Rụng tóc do stress thường đến muộn vài tháng sau biến cố và có thể hồi phục.
- Rụng tóc theo mùa: bằng chứng về đỉnh rụng tóc tháng 8–11 — Rụng tóc theo mùa được ghi nhận ở Anh, Thụy Sĩ, Trung Quốc với đỉnh cuối hè, đầu thu.
Bài viết do đội ngũ chuyên môn Skinnocare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc tóc và da đầu. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm Skinnocare là mỹ phẩm, không phải thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
Skinnocare — Tiên phong chăm sóc da & tóc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ · Câu hỏi thường gặp
