Rụng tóc từng mảng (alopecia areata): dấu hiệu, tiến triển và điều cần biết

Biên soạn: Đội ngũ chuyên môn Skinnocare · Tham vấn chuyên môn: Ds Nguyễn Bá Nghĩa – Giám đốc Nghiên cứu & Phát triển, Công ty TNHH Dược phẩm Innocare · Cập nhật: 16/10/2026

Rụng tóc từng mảng (alopecia areata) là bệnh tự miễn: hệ miễn dịch tấn công nhầm vào nang tóc đang hoạt động, làm tóc rụng thành mảng tròn, nhẵn, không để lại sẹo. Vì quá trình viêm không phá hủy nang tóc, tóc vẫn có khả năng trở lại, kể cả sau nhiều năm. Diễn tiến rất khó đoán: nhiều mảng nhỏ tự phục hồi trong vòng một năm, nhưng bệnh hay tái phát và một số người tiến triển thành rụng toàn bộ tóc (Pratt và cộng sự, 2017). Chẩn đoán và điều trị thuộc về bác sĩ da liễu; dầu gội hay mỹ phẩm không điều trị được bệnh này.

Tóm tắt nhanh

Câu hỏi	Trả lời ngắn
Bản chất bệnh?	Bệnh tự miễn, rụng tóc không sẹo, không lây
Dấu hiệu điển hình?	Mảng rụng tròn, nhẵn, ranh giới rõ, da không sẹo
Có tự khỏi không?	Thể nhẹ có thể tự phục hồi, nhưng hay tái phát
Ai điều trị?	Bác sĩ da liễu, tùy mức độ và độ tuổi
Dầu gội, mỹ phẩm?	Chỉ giúp làm sạch, không điều trị được bệnh

Rụng tóc từng mảng là bệnh gì, có lây không?

Khoảng 2% dân số mắc rụng tóc từng mảng vào một thời điểm nào đó trong đời; sinh thiết thấy tế bào lympho tập trung quanh đáy nang tóc đang ở pha tăng trưởng (Pratt và cộng sự, 2017). Bình thường nang tóc được “miễn trừ miễn dịch”; khi cơ chế này sụp đổ, hệ miễn dịch tấn công nang tóc và sợi tóc rụng đi (Zhou và cộng sự, 2021).

Bệnh do nhiều gen và yếu tố môi trường, nguyên nhân chính xác chưa rõ; người bệnh hay mắc kèm lo âu, trầm cảm, bệnh tuyến giáp, bạch biến, vảy nến (Pratt và cộng sự, 2017). Là bệnh tự miễn nên không lây. So sánh với các kiểu rụng tóc khác trong bài rụng tóc: năm kiểu thường gặp và mốc phải đi khám.

Dấu hiệu nào giúp nhận biết rụng tóc từng mảng?

Thường gặp là một hoặc vài mảng rụng tròn, xuất hiện khá đột ngột (Pratt và cộng sự, 2017):

• Da trong mảng rụng bình thường hoặc hơi hồng, nhẵn, không vảy, không sẹo.
• Sợi tóc “dấu chấm than”: sợi ngắn, gãy, thường thấy ở rìa mảng rụng khi bệnh đang hoạt động; đây là dấu hiệu then chốt của bệnh.
• Không chỉ ở da đầu: râu, lông mày, lông mi đều có thể bị.
• Móng thay đổi: rỗ li ti trên mặt móng hoặc móng sần có sọc dọc, gặp nhiều hơn ở thể nặng.
• Khi tóc trở lại, các sợi đầu tiên thường mảnh và không màu, sau đó dần lấy lại màu tự nhiên.

Rụng tóc từng mảng có những thể nào?

Bác sĩ phân thể theo hình dạng và mức độ lan rộng của vùng rụng (Pratt và cộng sự, 2017):

Thể bệnh	Đặc điểm
Thể mảng	Một hay nhiều mảng rụng tròn, ranh giới rõ; thể thường gặp nhất
Thể rắn bò (ophiasis)	Rụng thành dải vòng quanh chu vi đầu, dọc bờ thái dương và vùng chẩm
Rụng toàn bộ da đầu (alopecia totalis)	Mất toàn bộ hoặc gần toàn bộ tóc trên da đầu
Rụng toàn thân (alopecia universalis)	Mất toàn bộ hoặc gần toàn bộ lông, tóc trên cơ thể
Thể lan tỏa (alopecia incognita)	Tóc thưa đều, không thành mảng rõ, dễ nhầm với các kiểu rụng tóc lan tỏa khác

Để đo mức độ nặng, bác sĩ dùng thang SALT, tính phần trăm diện tích da đầu mất tóc từ 0 đến 100. Đồng thuận chuyên gia châu Âu xem điểm SALT từ 20 trở lên là chỉ định được chấp nhận rộng rãi để cân nhắc điều trị toàn thân (Rudnicka và cộng sự, 2024).

Rụng tóc từng mảng có tự khỏi không, tiến triển ra sao?

Mảng ban đầu có thể lan rộng hoặc tự phục hồi trong vài tháng; mảng mới có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào và liền lại thành vùng rụng lớn. Vì nang tóc không bị phá hủy, khả năng tóc trở lại được giữ nhiều năm, có thể suốt đời (Pratt và cộng sự, 2017):

• Tại các trung tâm chuyên khoa, 34–50% người bệnh tự hồi phục trong vòng 1 năm, dù phần lớn còn nhiều đợt tái phát.
• Một nghiên cứu ở Nhật Bản ghi nhận 80% người chỉ có vài mảng rụng nhỏ tự hồi phục trong vòng 1 năm.
• 14–25% người bệnh tiến triển thành rụng toàn bộ da đầu hoặc toàn thân; ở nhóm này, hồi phục hoàn toàn là không thường gặp (dưới 10%).

Yếu tố dự báo rõ nhất là mức độ rụng lúc mới chẩn đoán; tiên lượng kém thuận lợi hơn khi bệnh khởi phát từ nhỏ hoặc ở thể rắn bò. Mục tiêu thực tế là theo dõi lâu dài cùng bác sĩ.

Phân biệt rụng tóc từng mảng với nấm da đầu và các kiểu rụng tóc khác thế nào?

Ở trẻ em, nấm da đầu và chứng nhổ tóc là hai bệnh hay bị nhầm với rụng tóc từng mảng; giai đoạn sớm của rụng tóc có sẹo cũng khó phân biệt (Pratt và cộng sự, 2017). Bảng gợi ý, không thay cho thăm khám:

Tình trạng	Điểm gợi ý	Hướng xử trí
Rụng tóc từng mảng	Mảng tròn, da nhẵn, có thể có sợi dấu chấm than	Bác sĩ da liễu đánh giá và theo dõi
Nấm da đầu	Mảng rụng kèm đỏ, bong vảy, sợi tóc nhiễm nấm	Xét nghiệm nấm, thuốc kháng nấm theo đơn
Chứng nhổ tóc	Mảng hình dạng không đều, sợi gãy ở nhiều độ dài	Liên quan hành vi, cần hỗ trợ tâm lý
Rụng tóc có sẹo	Da vùng rụng bóng, mất lỗ nang tóc	Khám sớm, có thể cần sinh thiết

Mảng rụng có vảy, đỏ ở trẻ cần nghĩ tới nấm da đầu (tinea capitis). Rụng tóc từng mảng thường được chẩn đoán qua khám lâm sàng; soi da đầu giúp thấy chấm vàng, chấm đen, sợi gãy, sợi dấu chấm than, còn sinh thiết dùng khi chưa chắc chắn (Pratt và cộng sự, 2017).

Bác sĩ da liễu có thể cân nhắc những hướng điều trị nào?

Phần này giúp bạn hiểu các lựa chọn để trao đổi với bác sĩ. Mọi thuốc dưới đây đều cần bác sĩ da liễu chỉ định và theo dõi; không tự mua, tự bôi hay tự uống.

Thể nhẹ, ít mảng. Corticoid bôi và tiêm corticoid vào vùng tổn thương là lựa chọn đầu tay cho các ca nhẹ (Dahabreh và cộng sự, 2023). Liệu pháp miễn dịch tiếp xúc và minoxidil cũng được dùng, nhưng nhóm điều trị truyền thống có hiệu quả hạn chế, nhiều tác dụng phụ và hay tái phát, nhất là ở thể nặng (Zhou và cộng sự, 2021). Xem thêm bài minoxidil: cơ chế và chỉ định.

Thể trung bình đến nặng. Đồng thuận châu Âu liệt kê các thuốc toàn thân dùng ngoài chỉ định chính thức gồm corticoid toàn thân, cyclosporin, methotrexat và azathioprin; minoxidil đường uống chỉ là điều trị hỗ trợ với dữ liệu hạn chế (Rudnicka và cộng sự, 2024).

Nhóm thuốc ức chế JAK. Nhóm thuốc uống này can thiệp vào đường truyền tín hiệu viêm. Hai hoạt chất được Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) phê duyệt cho rụng tóc từng mảng thể nặng là baricitinib cho người lớn và ritlecitinib cho người từ 12 tuổi (Rudnicka và cộng sự, 2024); cả hai cũng đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt (Dahabreh và cộng sự, 2023). Dữ liệu chính:

• Hai thử nghiệm pha 3 với baricitinib trên 1.200 người lớn mất từ 50% tóc da đầu trở lên: sau 36 tuần, tỷ lệ còn rụng không quá 20% da đầu là 38,8% và 35,9% ở nhóm liều cao hơn, so với 6,2% và 3,3% ở nhóm giả dược. Mụn trứng cá, tăng creatine kinase và tăng cholesterol gặp nhiều hơn (King và cộng sự, 2022).
• Thử nghiệm pha 2b/3 với ritlecitinib trên 718 người từ 12 tuổi, mất ít nhất 50% tóc da đầu: ở tuần 24, tỷ lệ đạt cùng mốc trên là 14–31% tùy phác đồ, so với 2% ở nhóm giả dược; tỷ lệ từng biến cố bất lợi tương tự giữa các nhóm (King và cộng sự, 2023).

Thuốc ức chế JAK đòi hỏi cân nhắc kỹ về an toàn và chọn đúng người bệnh (King và Craiglow, 2023). Dùng hay không, cho ai, luôn do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Trẻ em bị rụng tóc từng mảng cần lưu ý gì?

Bệnh gặp ở trẻ em với tỷ lệ hơi cao hơn người lớn. Tổng quan hệ thống gồm 122 báo cáo, 1.032 bệnh nhi kết luận corticoid bôi là lựa chọn đầu tay ở trẻ vì có mức bằng chứng cao nhất, tiếp theo là liệu pháp miễn dịch tiếp xúc, và cần thêm thử nghiệm ở nhóm tuổi này (Barton và cộng sự, 2021). Theo một tổng quan khác, ritlecitinib là thuốc duy nhất được FDA phê duyệt cho bệnh nhi, và chỉ từ 12 tuổi (Westerkam và cộng sự, 2024).

Trẻ em và thanh thiếu niên mắc bệnh thường bị bắt nạt, kể cả bạo lực thể chất (Rudnicka và cộng sự, 2024). Gợi ý thực hành: nói với con rằng bệnh không lây, không phải lỗi của con. Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sĩ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng. Không tự bôi thuốc chứa corticoid hay đắp lá, chế phẩm truyền miệng lên da đầu trẻ.

Khi đang bị rụng tóc từng mảng, nên chăm sóc tóc và tinh thần thế nào?

Chăm sóc tại nhà không điều trị được bệnh. Các bước dưới là gợi ý thực hành của ban biên soạn, không rút từ thử nghiệm:

1. Gội bằng dầu gội dịu nhẹ, nước ấm vừa phải, xoa bằng đầu ngón tay, không gãi hay chà mạnh lên mảng rụng.
2. Hạn chế tác động mạnh: nhiệt cao, tẩy, nhuộm, uốn, duỗi và buộc tóc quá chặt khi bệnh đang hoạt động.
3. Che nắng cho vùng da đầu trống bằng mũ, nón.
4. Chụp ảnh mảng rụng mỗi 4 tuần, cùng góc, cùng ánh sáng để bác sĩ theo dõi diễn tiến.
5. Tìm hỗ trợ tinh thần từ người thân hoặc chuyên gia tâm lý khi buồn bã kéo dài.

Vai trò của căng thẳng trong khởi phát bệnh mới là giả thuyết (Pratt và cộng sự, 2017); đừng tự trách mình. Nếu lo về lượng tóc rụng hằng ngày, xem bài rụng tóc nhiều có phải dấu hiệu bệnh nguy hiểm.

Câu hỏi thường gặp

Rụng tóc từng mảng có tự khỏi không?

Có thể. Ở người chỉ có vài mảng nhỏ, nhiều trường hợp tự hồi phục trong vòng 1 năm; tuy vậy bệnh hay tái phát, và thể rụng toàn bộ da đầu hoặc toàn thân ít khi hồi phục hoàn toàn (Pratt và cộng sự, 2017).

Dầu gội hay tinh dầu có chữa được rụng tóc từng mảng không?

Không. Các tổng quan dẫn trong bài không xếp dầu gội, tinh dầu hay mỹ phẩm nào vào các lựa chọn điều trị; chúng chỉ giúp làm sạch da đầu.

Tóc trở lại có giống tóc cũ không?

Sợi đầu tiên thường mảnh và không màu, rồi dần dày lên và lấy lại màu tự nhiên (Pratt và cộng sự, 2017).

Thuốc ức chế JAK có tự mua dùng được không?

Không. Đây là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá chỉ định và theo dõi an toàn trong suốt quá trình dùng (King và Craiglow, 2023).

Tài liệu tham khảo

Các đường dẫn dưới đây để ở dạng liên kết trần, bạn sao chép và dán vào trình duyệt để tra cứu bản gốc.

1. Pratt CH, King LE, Messenger AG, et al. Alopecia areata. Nat Rev Dis Primers. 2017;3:17011. doi:10.1038/nrdp.2017.11. PMID 28300084. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28300084/
2. Zhou C, Li X, Wang C, et al. Alopecia Areata: an Update on Etiopathogenesis, Diagnosis, and Management. Clin Rev Allergy Immunol. 2021;61(3):403-423. doi:10.1007/s12016-021-08883-0. PMID 34403083. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34403083/
3. Rudnicka L, Arenbergerova M, Grimalt R, et al. European expert consensus statement on the systemic treatment of alopecia areata. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2024;38(4):687-694. doi:10.1111/jdv.19768. PMID 38169088. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38169088/
4. Dahabreh D, Jung S, Renert-Yuval Y, et al. Alopecia Areata: Current Treatments and New Directions. Am J Clin Dermatol. 2023;24(6):895-912. doi:10.1007/s40257-023-00808-1. PMID 37606849. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37606849/
5. King B, Ohyama M, Kwon O, et al. Two Phase 3 Trials of Baricitinib for Alopecia Areata. N Engl J Med. 2022;386(18):1687-1699. doi:10.1056/NEJMoa2110343. PMID 35334197. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35334197/
6. King B, Zhang X, Harcha WG, et al. Efficacy and safety of ritlecitinib in adults and adolescents with alopecia areata: a randomised, double-blind, multicentre, phase 2b-3 trial. Lancet. 2023;401(10387):1518-1529. doi:10.1016/S0140-6736(23)00222-2. PMID 37062298. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37062298/
7. King BA, Craiglow BG. Janus kinase inhibitors for alopecia areata. J Am Acad Dermatol. 2023;89(2S):S29-S32. doi:10.1016/j.jaad.2023.05.049. PMID 37591562. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37591562/
8. Barton VR, Toussi A, Awasthi S, et al. Treatment of pediatric alopecia areata: A systematic review. J Am Acad Dermatol. 2021;86(6):1318-1334. doi:10.1016/j.jaad.2021.04.077. PMID 33940103. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33940103/
9. Westerkam LL, McShane DB, Nieman EL, et al. Treatment Options for Alopecia Areata in Children and Adolescents. Paediatr Drugs. 2024;26(3):245-257. doi:10.1007/s40272-024-00620-2. PMID 38466519. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38466519/

Đọc tiếp

• Sinh lý tóc và da đầu — cấu tạo nang tóc và chu kỳ tóc
• Chăm sóc tóc theo từng nhóm đối tượng — nam, nữ, sau sinh, trung niên, trẻ em
• Tiêm PRP cho tóc — quy trình, bằng chứng và kỳ vọng hợp lý
• Vảy nến da đầu — dấu hiệu nhận biết và phân biệt với gàu
• Gàu có gây rụng tóc không? — điều nghiên cứu nói

Bài viết do đội ngũ chuyên môn Skinnocare – Công ty TNHH Dược phẩm Innocare biên soạn, nhằm cung cấp kiến thức chăm sóc tóc và da đầu. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Sản phẩm Skinnocare là mỹ phẩm, không phải thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.

Skinnocare — Tiên phong chăm sóc da & tóc
Chịu trách nhiệm sản phẩm và phân phối: Công ty TNHH Dược phẩm Innocare — 558 Quang Trung, phường Dương Nội, Hà Nội.
Hotline 024 6680 0369 · Zalo 0968 734 102 · Liên hệ · Câu hỏi thường gặp